Prinses Clementinaplein, een uniek erfgoedpleintje bedreigd…

Recent bereikten ons verschillende berichten van verontrustte bewoners betreffende sloopaanvragen of -onderzoeken voor een viertal panden aan het Prinses Clementinaplein. Als erfgoedvereniging ijveren wij voor het maximaal bewaren van waardevolle stadspanden en erfgoedgehelen. Het Prinses Clementinaplein behoort samen met het Prinses Stefanieplein tot de as 'Koninginnelaan', die loopt tussen de zeedijk en het Maria Hendrikapark.

De Koninginnelaan was bij zijn ontwikkeling tijdens de Belle Epoque de ruggegraat van de nieuwe westelijke verkavelingen. Het was een laan met Koninklijke allures die de rechtstreekse verbinding maakte tussen het strand en het belangrijk verkeersknooppunt Petit Paris om vervolgens via een brug over de Leffingestraat af te buigen naar het toen nieuw aangelegd Maria-Hendrikapark. De oorspronkelijke rijbebouwing uit eind 19de eeuw - begin 20ste eeuw met tal van eclectische stadsvilla's, enkele hotels en neoclassicistisch getinte panden werd vanaf de jaren 1960 systematisch vervangen door appartementsgebouwen met acht bouwlagen. De laatste jaren verdwijnen de laatste getuigen aan de lopende band.

Voor Prinses Clementinaplein 64 werd door Immo Kamar NV & Euro Belgium Agence Zoute BVBA, Zeedijk 63, 8430 Middelkerke, een aanvraag ingediend om het gebouw Clementinaplein 64 te slopen en er een meergezinswoning te bouwen. Het openbaar onderzoek eindigt op 6 september 2010.

De huidige eigenaars van Prinses Clementinaplein 28 stellen dit pand te koop via Vastgoed Ronsijn te Ichtegem. Op de website valt te lezen: "Appartementsgebouw te Oostende te koop. Opbrengsteigendom of afbraakpand op een unieke ligging, bestaande uit 4 appartementen met zicht op park en bosje. Ideaal voor nieuwbouwproject." Het betreft hier wel degelijk een eclectisch herenhuis van architect Charles Pil.

En voor een tweetal naast elkaar liggende panden wordt door de huidige eigenaars de mogelijkheid onderzocht hun twee stadsvilla's te laten slopen, en te vervangen door nieuwbouw met appartementen. Het betreft een pand van architect Charles Pil, en een pand van architect André Daniels, wiens woonhuis op het plein beschermd werd als monument.

In het informatieblad van de stad Oostende 'De Grote Klok' wordt in de editie van augustus 2010 in een apart artikel de Koninginnelaan de centrale as van de Belle Epoquewijk genoemd. We citeren graag: "Wat we in Oostende de Belle-Epoquewijk noemen, situeert zich in grote lijnen rond de Koninginnelaan, de Torhoutsesteenweg, de Nieuwpoortsesteenweg en de Alfons Pieters-laan. Het middelpunt ervan is het verkeers-knooppunt Petit Paris. De herwaardering en de herinrichting van deze mooie wijk krijgt de komende jaren bijzonder veel aandacht: tal van straten krijgen een totaal nieuw uitzicht, met respect voor de historische aarde van de wijk." Verder: "De wijk kent een bijzonder waardevol erfgoed."

ZIJN ER GENOEG GARANTIES OM SLOOP TE VERHINDEREN?
Als we enkel rekening houden met de niet beschermde panden, dan werd tijdens de laatste vijf jaar 50,0 % van het geïnventariseerd erfgoed (1) in de Koninginnelaan afgebroken, en wordt vandaag nog 7,7 % met de sloop bedreigd. Er zijn nog vijf panden uit de Belle Epoque overgebleven. Op het Prinses Stefanieplein werd ondertussen 69,2 % van het geïnventariseerd erfgoed (1) afgebroken. Er zijn nog vier panden uit de Belle Epoque overgebleven.

Waarschijnlijk wegens zijn minder gunstige ligging tegenover de zon is het Prinses Clementinaplein redelijk gespaard gebleven van de sloopwoede in Oostende. Maar nu richten de bouwpromotoren zich ook op dit uniek pleintje waar vandaag nog 18 van totaal ca. 30 panden uit de Belle Epoque bewaard zijn gebleven. Het stadsbestuur heeft recent een erfgoedbeleid geïntegreerd waarbij gewerkt wordt met een inventaris gekoppeld aan locuswaarden. Daar één der bedreigde panden niet werd opgenomen in deze inventaris, en een ander pand een lage locuswaarde heeft gekregen, vrezen wij ernstig voor het uniek karakter van dit pleintje. Wij zijn er van overtuigd dat het geheel van Belle Epoque panden moet vrijwaard worden van sloop, en beschouwd moet worden als erfgoedgeheel. Daar op lokaal niveau hiervoor geen garanties kunnen gegeven worden, dient misschien op bovenlokaal niveau naar oplossingen gezocht te worden.

PRINSES CLEMENTINAPLEIN 64
Voor de andere drie panden loopt nog geen openbaar onderzoek. Maar voor het pand op nummer 64 kan tot 6 september 2010 bezwaar aangetekend worden. Dit mooi en romantisch pand uit het begin van de 20e eeuw werd opgenomen in de inventaris van de Vlaamse gemeenschap, en heeft van de stad Oostende een hoge locuswaarde gekregen. Het is een prachtig evenwichtig Belle Epoque pand vol mooie geveldetails zoals de rondboogfriezen met leeuwenmaskers. Momenteel staat het pand leeg en wordt het niet onderhouden door zijn eigenaars, met waterinsijpeling als gevolg.

Gelukkig heeft het pand een hoge locuswaarde wat wil zeggen dat voor de stad Oostende het gebouw in principe behouden moet blijven. Elke stedenbouwkundige aanvraag voor een gebouw met een 'hoge locuswaarde' en waarvan de aanvraag een wijziging beoogt van de beeldbepalende elementen en het gabariet van het gebouw, dient te worden voorgelegd aan de Adviescommissie Actieplan Bouwkundig Erfgoed, die bij het formuleren van haar advies, rekening zal houden met de vastgestelde locusindicatoren.

Het tweede bedreigd pand op nummer 28 heeft eveneens een hoge locuswaarde. Maar voor de twee andere panden, waarvoor nog geen openbaar onderzoek loopt, bestaat er geen duidelijke bescherming of richtlijn.

Daarom streven wij ernaar om het geheel van Belle Epoque panden op het Prinses Clementinaplein als waardevol erfgoedgeheel te beschouwen, en we hopen op ieders steun dit te verwezenlijken.
Het openbaar onderzoek loopt af op 6 september. Tot dan kan iedereen met een hart voor Oostende reageren.

Dement Oostende heeft een dossier samengesteld rond dit uniek pleintje, en overhandigd aan de bevoegde stedelijke en Vlaamse autoriteiten. Wij streven ernaar om het geheel van Belle Epoque panden op het Prinses Clementinaplein als waardevol erfgoedgeheel te beschouwen. We hopen dat een eerste stap kan zijn tot waardering van dit ensemble.

(1) Voor deze telling zijn we uitgegaan van de inventaris van het bouwkundig erfgoed door het VIOE. De inventaris voor de gemeente Oostende werd opgenomen tussen 2002 en 2005, en werd gepubliceerd in 2005.